BANJALUKA, SARAJEVO – Prve zloupotrebe djece u političke svrhe već su utvrđene u BiH, iako, bar zvanično, kampanja za predstojeće opšte izbore još nije ni počela, dok nezvanično, trka za glasove traje 365 dana u godini.
Šta treba da znate
- Više od 270 izbornih nepravilnosti
- Devet slučajeva zloupotrebe djece
- Kampanja još zvanično nije počela
- CIK ranije kažnjavao slične slučajeve
Koalicija „Pod lupom“, koja sprovodi posmatračku misiju opštih izbora 2026. godine, do sada je zabilježila više od 270 izbornih nepravilnosti u predizbornom periodu, od čega se devet odnosi na zloupotrebu djece u političke svrhe.
Mali broj kazni
Iz Koalicije „Pod lupom“ navode da zabrinjava činjenica da je broj sankcija za ovu vrstu izborne nepravilnosti i dalje izuzetno mali, te da ga prate nelogičnosti koje se pojavljuju u praksi sankcionisanja tokom aktuelnog izbornog ciklusa.
„Najčešći oblik zloupotrebe djece koji smo do sada zabilježili odnosi se na situacije u kojima politički subjekti ili pristalice organizuju posjete porodicama, često uz podjelu poklona, nakon čega se maloljetna djeca fotografišu ili snimaju, a taj materijal se objavljuje na društvenim mrežama i drugim platformama. Na taj način prisustvo djece postaje sastavni dio političke promocije, s jasnom namjerom da se kod javnosti proizvede emocionalna reakcija prema političkom subjektu ili pristalici“, naveli su iz Koalicije „Pod lupom“.
Porazno pravdanje
U prethodnim izbornim ciklusima, kako su dodali, ovakvi slučajevi su sankcionisani uz obrazloženje da su djeca iskorištena za stvaranje pozitivne slike o političkom subjektu i posredno uticanje na emocije birača.
„Međutim, u aktuelnom izbornom ciklusu, skoro identične situacije više se ne tretiraju kao zloupotreba djece. Umjesto toga, takve aktivnosti se tumače kao isticanje značaja porodice“, naveli su iz Koalicije „Pod lupom“.
Posebno su, kako su dodali, porazna obrazloženja pojedinih političkih subjekata prema kojima nema kršenja zakona zato što prisustvo djeteta ne predstavlja direktan poziv na podršku političkoj stranci ili zato što dijete od tri ili četiri godine, samo po sebi, ne može zagovarati glasanje za određenu političku opciju.
Kada nastaje problem
„Takvi argumenti apsolutno promašuju suštinu problema. Niko ozbiljan ne tvrdi da dijete od tri ili četiri godine može voditi političku kampanju. Upravo suprotno, problem nastaje kada odrasli koriste dijete kao emocionalni instrument u vlastitoj političkoj promociji“, ističu iz Koalicije „Pod lupom“.
Djeca, kako dodaju iz ove koalicije, nisu politički rekviziti, niti alat za prikupljanje simpatija.
„Nisu sredstvo za stvaranje pozitivnije slike o kandidatu ili političkoj stranci. Zbog toga očekujemo da se zakonske odredbe koje štite djecu od političke zloupotrebe primjenjuju dosljedno i u skladu sa njihovom stvarnom svrhom. Ukoliko se ovakva praksa nastavi, rizikujemo da zakonska zaštita djece ostane samo deklarativna, dok će politički subjekti nastaviti pronalaziti nove načine da djecu koriste u kampanjama bez posljedica“, naveli su iz ove koalicije.
Politikolog Nikolina Lozo navodi da je zloupotreba djece u političke svrhe zabranjena na osnovu Izbornog zakona BiH.
Šta smo do sada vidjeli
„U posljednja dva izborna ciklusa vidjeli smo da sve češće sami funkcioneri posjećuju porodice, vrtiće i škole, iako u njihovoj nadležnosti nije da obilaze institucije tog tipa. U kampanji 2024. godine CIK je rigorozno kažnjavao zloupotrebe ovog tipa“, navela je Lozo.
Prema njenim riječima, razlozi zbog kojih se djeca koriste u političke svrhe su različiti.
„Jedan od razloga je što žele da prikažu da brinu i o najmlađoj populaciji jer smatraju da to može privući birače. Zloupotreba djece u političke svrhe se može prevenirati, ali se ne može iskorijeniti. Nažalost, kod nas je zloupotreba djece postala normalizovana i očigledno da ni novčane sankcije koje CIK izriče nisu adekvatne da bi smanjile ovu negativnu pojavu“, rekla je Lozo za „Nezavisne novine“.