Srpsko zajedništvo u BiH tokom raspada Jugoslavije: Istorijski prelazak iz velike u plavu salu

Srpski poslanici u Skupštini BiH 24. oktobra 1991. godine konstituisali su Skupštinu srpskog naroda BiH kao odgovor na, kako su naveli, iscrpljene institucionalne okvire koji su garantovali ravnopravan život naroda u BiH. Ova odluka uslijedila je zbog, kako je navedeno, očite majorizacije i nametanja političke volje nasilnim putem, saopštili su Klub poslanika Srpske demokratske stranke BiH i Srpskog pokreta obnove.

Ovaj događaj bio je dio šireg procesa raspada Jugoslavije i stvaranja novih država, u kojem su se republike bivše Jugoslavije, uključujući BiH, suočavale sa političkom krizom i oživljavanjem nacionalizma. U BiH su tokom 1990. godine formirane ključne političke stranke na nacionalnoj osnovi: Stranka demokratske akcije (SDA) kod Bošnjaka, Srpska demokratska stranka (SDS) kod Srba i Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) kod Hrvata.

Na prvim višestranačkim izborima krajem 1990. godine, ove stranke su osvojile većinu mandata u Skupštini SR BiH, a Alija Izetbegović iz SDA izabran je za predsjednika. Međutim, političke tenzije su rasle, a Srbi su se protivili razbijanju Jugoslavije i osamostaljenju BiH, što je dovelo do formiranja srpskih autonomnih oblasti i konačno do proglašenja Srpske Republike BiH 9. januara 1992. godine.

Srpski poslanici su, nezadovoljni odlukama većine u Skupštini BiH, napustili veliku salu i prešli u manju, plavu salu, gdje su osnovali Skupštinu srpskog naroda u BiH. Među njima su bili i kasniji značajni politički lideri poput Momčila Krajišnika i Dragana Kalinića. Ovaj čin označio je početak institucionalnog osnivanja Republike Srpske i njenih institucija.

Poslanici su isticali da su nastojali da odluke u Skupštini donose konsenzusom, ali da su često bili preglasavani, što je dovelo do njihovog političkog razdvajanja. Takođe, održan je i srpski referendum o ostanku u Jugoslaviji, koji je bio u suprotnosti sa referendumom o nezavisnosti BiH koji su bojkotovali Srbi.

Skupština srpskog naroda u BiH, kasnije Narodna skupština Republike Srpske, smatra se temeljem suvereniteta i volje srpskog naroda u BiH. Njeno sjedište je prvobitno bilo u Sarajevu, potom u Palama tokom rata, a od 1998. godine u Banjaluci. Mandat poslanika je od 2002. godine produžen na četiri godine.

U intervjuima povodom 35 godina od tih događaja, učesnici su istakli važnost zajedništva i pozvali na toleranciju i dijalog između političkih snaga u Republici Srpskoj, naglašavajući potrebu za očuvanjem dejtonske pozicije Srpske u BiH i spremnost na suočavanje sa budućim ekonomskim izazovima.

Izvor: RepublikaSrpska.net