IEA upozorava: Evropi ove zime prijeti nestašica gasa

Međunarodna agencija za energiju (IEA) upozorava da Evropa ove zime može doživjeti ozbiljnu nestašicu prirodnog gasa ukoliko Ormuski moreuz ostane blokiran, a temperature budu izrazito niske. U najnepovoljnijem scenariju, zalihe gasa u evropskim skladištima mogle bi pasti na svega deset odsto kapaciteta.

Prema izvještaju IEA, nastavak blokade Ormuskog moreuza do početka naredne godine, u kombinaciji s hladnom zimom, mogao bi ozbiljno ugroziti snabdijevanje domaćinstava i industrije u Evropi. Kada popunjenost skladišta padne ispod 30 odsto, smanjuje se brzina povlačenja gasa i njegova isporuka potrošačima, što tržište čini posebno ranjivim na kasne talase hladnoće.

Blokada Ormuskog moreuza, koja traje od marta, poremetila je transport tečnog prirodnog gasa (LNG) iz Persijskog zaliva, posebno pogađajući Katar, jednog od najvećih svjetskih izvoznika LNG-a, koji nema alternativne pravce za isporuke. Za razliku od nafte, koja se može transportovati naftovodima, katarski LNG u velikoj mjeri zavisi od pomorskog prolaza kroz Ormuski moreuz.

IEA navodi da će poremećaj u snabdijevanju vjerovatno održavati napete tržišne uslove tokom zime na sjevernoj hemisferi. Dodatni problem mogao bi nastati narednog ljeta, kada će evropske zemlje morati ponovo puniti skladišta koja bi nakon zime mogla ostati na izuzetno niskom nivou, što bi produžilo period visokih cijena gasa i tokom 2027. godine.

Situacija na energetskom tržištu u velikoj mjeri zavisi od odluka američkog predsjednika Donalda Trampa i mogućnosti postizanja dogovora s Iranom. Tramp je najavio da želi okončati blokadu Ormuskog moreuza, ali nije jasno hoće li se odlučiti za diplomatsko rješenje ili nove vojne akcije. Iranski vrhovni vođa Modžtaba Hamnei odobrio je mirovne pregovore sa SAD, a razgovori iranskih zvaničnika s katarskim posrednicima su u toku.

Evropska cijena gasa pala je za više od deset odsto nakon najava mogućeg diplomatskog dogovora, ali energetski tokovi su već mjesecima poremećeni, pa oporavak snabdijevanja neće biti brz.

Evropska skladišta gasa ulaze u sezonu grijanja s najnižim zalihama od 2013. godine. Početkom novembra, skladišta u EU bila su popunjena oko 75 odsto, dok je popunjenost njemačkih skladišta iznosila približno 61 odsto. Njemačka je posebno izložena riziku jer raspolaže najvećim skladišnim kapacitetima u EU, a ulazi u zimu sa znatno manjim rezervama nego prethodnih godina.

Sjedinjene Američke Države povećale su izvoz LNG-a kako bi djelimično nadoknadile manjak isporuka iz Persijskog zaliva, ali dodatne količine nisu dovoljne da potpuno zamijene izgubljeni gas. Evropa se takmiči s azijskim tržištima, posebno Japanom i Južnom Korejom, za raspoložive isporuke.

IEA procjenjuje da bi globalna ponuda tečnog prirodnog gasa u 2026. mogla pasti za tri odsto, odnosno gotovo 20 milijardi kubnih metara, što bi bio najveći godišnji pad zabilježen do sada.

Izvršni direktor TotalEnergies Patrik Pujane smatra da Evropa neće potpuno ostati bez gasa, ali će za njega plaćati znatno više. Prema njegovoj ocjeni, tržišta su predugo računala na brzo okončanje rata i potcijenila mogućnost dugotrajnog poremećaja snabdijevanja.

IEA upozorava da bi u slučaju hladnije zime i nastavka poremećaja isporuka kroz Ormuski moreuz popunjenost evropskih skladišta do kraja marta 2027. mogla pasti ispod deset odsto, što bi povećalo rizik od problema sa snabdijevanjem i otežalo punjenje skladišta narednog ljeta. Posljedice energetske krize mogle bi potrajati i tokom 2027. godine, čak i ako se ove zime izbjegnu ozbiljnije nestašice.

Izvor: RepublikaSrpska.net