U američkom listu Washington Examiner objavljen je autorski tekst izraelskog autora Josea Leva Alvareza u kojem se otvoreno zagovara potpuno drugačiji pristup Sjedinjenih Američkih Država prema Bosni i Hercegovini i Republici Srpskoj.
Alvarez u tekstu pod naslovom „Pustite Bosnu da se raspadne: Zašto Donald Trump mora priznati nezavisnu Republiku Srpsku“ smatra da bi Vašington trebalo da napusti dosadašnju politiku insistiranja na očuvanju postojećeg političkog modela BiH i otvori pitanje prava Republike Srpske na samoopredjeljenje.
Prema njegovoj ocjeni, više od tri decenije nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma pokazalo se da postojeći sistem nije riješio ključne političke sporove između naroda u BiH.
„Dejtonski sporazum nije donio mir, on je samo zamrznuo linije fronta iz 1995. godine, zarobivši 1,1 milion uglavnom etničkih Srba unutar vještačke države“, navodi Alvarez.
On smatra da insistiranje zapadnih država na postojećem uređenju BiH ne doprinosi dugoročnoj stabilnosti, već održava političke tenzije. Kao alternativu predlaže da SAD razmotre mogućnost priznanja nezavisnosti Republike Srpske.
Kosovo kao presedan
Posebnu pažnju Alvarez posvećuje pitanju Kosova, ukazujući na različit odnos Zapada prema pravu na samoopredjeljenje u slučaju Prištine i Republike Srpske.
Podsjeća da su Sjedinjene Američke Države 2008. godine podržale jednostrano proglašenu nezavisnost Kosova, dok istovremeno odbacuju mogućnost sličnog procesa kada je riječ o Republici Srpskoj.
Prema njegovom mišljenju, Republika Srpska već posjeduje zasebne institucije, jasnu demografsku većinu i geografski definisanu teritoriju, zbog čega smatra da pitanje njenog političkog statusa ne bi trebalo unaprijed isključivati iz međunarodne debate.
Alvarez ide i korak dalje, predlažući da bi nezavisna Republika Srpska mogla postati važan američki partner na Balkanu, uz značajno jačanje političke, ekonomske i bezbjednosne saradnje sa Vašingtonom.
Predlaže američke investicije i bezbjednosnu saradnju
Autor kritikuje dosadašnji odnos SAD prema Republici Srpskoj, tvrdeći da je nedostatak ozbiljnijih zapadnih investicija otvorio prostor za jačanje ekonomskog uticaja Kine i političkog uticaja Rusije.
Prema njegovoj zamisli, Vašington bi trebalo da ponudi Republici Srpskoj snažniju ekonomsku alternativu, uključujući američke investicije u stratešku infrastrukturu.
Alvarez predlaže i znatno intenzivniju bezbjednosnu saradnju sa Banjalukom, uključujući mogućnost uspostavljanja američkog logističkog čvorišta.
Njegov prijedlog zasniva se na tri koraka – novom političkom pristupu prema Banjaluci i Prištini, snažnijem američkom ekonomskom prisustvu i direktnijoj bezbjednosnoj saradnji.
Sve otvorenije rasprave o budućnosti BiH
Posebno je zanimljivo što ovakav stav dolazi od izraelskog autora i što je prostor za njegovo iznošenje pronađen u jednom američkom mediju.
Iako Alvarezov tekst predstavlja stav autora, a ne zvaničnu politiku administracije američkog predsjednika Donalda Trumpa, njegovo objavljivanje pokazuje da se u dijelu američke javnosti mogu čuti i stavovi koji značajno odstupaju od višedecenijskog pristupa Vašingtona prema BiH.
Za Republiku Srpsku posebno je značajno otvaranje pitanja koje se godinama gotovo automatski odbacivalo – zbog čega se princip samoopredjeljenja, koji je Zapad prihvatio u slučaju Kosova, ne bi mogao razmatrati i u slučaju Republike Srpske?
Alvarez smatra da nastavak dosadašnje politike neće riješiti probleme u BiH i poziva Trumpovu administraciju da preispita američku strategiju prema Balkanu.
Bez obzira na to koliko su njegovi prijedlozi trenutno politički ostvarivi, činjenica da se ideja drugačijeg statusa Republike Srpske pojavljuje u američkom javnom prostoru predstavlja zanimljiv pomak u debati o budućnosti BiH i odnosima Vašingtona prema Banjaluci.