Energetska industrija je u početku predstavljala drvni pelet kao način da se „očisti“ ugalj. I vlade su prihvatile tu pretpostavku. Međutim, danas kreatori politika preispituju takav stav, a ponegdje ga čak i mijenjaju.
U središtu ove rasprave nalazi se britanska elektroenergetska kompanija Drax, koja je najveću evropsku termoelektranu na ugalj pretvorila u postrojenje na biomasu. Elektrana radi na drvni pelet koji se uvozi iz južnih saveznih država SAD. Ova debata otvara niz pitanja, prije svega onih koja se tiču zagađenja i troškova. Naime, ako ovakav energent proizvodi više zagađenja nego energija vjetra ili sunca, postavlja se pitanje zašto se uopšte koristi, naročito kada dolazi iz izvora koji zavisi od subvencija.
Meri Dikinson, direktorka kampanja u organizaciji Dogwood Alliance, rekla je da Drax danas posluje isključivo na bazi drvne biomase, što zahtijeva između sedam i osam miliona tona peleta godišnje. „Količina drveta potrebna za rad na ovom nivou prevazilazi ono što je dostupno kao otpadno drvo“, navodi Dikinson. „Čak i kada industrija govori o ‘otpadnom drvetu’, veliki dio sirovine čine cijela stabla.“
Poseban tretman peleta
Biomasa je dobila poseban status u okviru Evropske direktive o obnovljivim izvorima energije iz 2010. godine, prema kojoj su emisije iz sagorijevanja drveta računane kao nulte na dimnjaku. Osnovna pretpostavka bila je da drveće ponovo raste i vremenom apsorbuje ugljenik. Nakon Bregzita, Ujedinjeno Kraljevstvo je dodatno proširilo subvencije za biomasu, pozicionirajući drvni pelet kao prelazno gorivo za smanjenje zavisnosti od uglja.
Prema tim pravilima, elektrana može da sagorijeva drvo i da se smatra ugljenički neutralnom, što se ne primjenjuje na fosilna goriva.
Poslovni model kompanije Drax godinama se oslanjao na državne podsticaje, a ne na tržišnu potražnju. Ujedinjeno Kraljevstvo je obezbjeđivalo oko 1,1 milijardu dolara godišnje u subvencijama, ali je planirano da se ta izdvajanja nakon 2027. godine gotovo prepolove. U međuvremenu, Drax je zatvorio postrojenja u Arkanzasu i Britanskoj Kolumbiji i smanjio ulaganja u bioenergiju sa hvatanjem i skladištenjem ugljenika. Dio poslovanja preusmjerava se ka data centrima, što predstavlja tiho priznanje da tržište više ne može da podrži kompaniju na ranijem nivou.
Razlika u odnosu na energiju vjetra i sunca
Za razliku od vjetra i sunca, koji proizvode električnu energiju bez sagorijevanja, biomasa kombinuje emisije nastale sagorijevanjem drvne mase sa emisijama iz prerade, transporta i kontinuirane eksploatacije goriva. Subvencije za energiju vjetra i sunca smanjivale su se po megavat-satu kako su troškovi tehnologije padali, dok biomasa i dalje uživa neuobičajeno visok nivo javne podrške.
Drax nije odgovorio na tri zahtjeva za komentar upućena tokom nekoliko sedmica. U ranijim izjavama, kompanija je navodila da poštuje ekološke propise i da biomasa ima ključnu ulogu u obezbjeđivanju obnovljive energije kojom se može upravljati po potrebi.
„Kao kompaniji posvećenoj održivoj proizvodnji energije, visoki standardi bezbjednosti i zaštite životne sredine uvijek su naš glavni prioritet“, saopštio je Drax za „Gardijan“.
Istraživanja dovode u pitanje ugljeničku neutralnost
Nedavne analize životnog ciklusa, uključujući studije MIT-a i instituta Četam Haus, ukazuju na to da je ugljenička matematika na kojoj se zasnivaju nacionalne politike koje promovišu mješavinu peleta i uglja duboko pogrešna. Istraživanja pokazuju da zamjena uglja drvnim peletom može povećati kratkoročne emisije ugljenika, naročito kada se koriste cijela stabla, a ne otpadni materijal.
Proces počinje sječom zrelih stabala, njihovim pretvaranjem u pelet kroz energetski zahtjevne procese sušenja, usitnjavanja i presovanja, a zatim transportom preko okeana. Ugljenik uskladišten u živim stablima odmah se oslobađa, dok obnavljanje šuma može trajati decenijama. Problem dodatno otežava činjenica da drvo ima manju energetsku gustinu od uglja, pa se mora sagorjeti veća količina da bi se proizvela ista količina električne energije.
„Bolje je ostaviti drveće u šumi i zadržati sav taj ugljenik van atmosfere“, izjavio je 2018. godine Džon Sterman, profesor menadžmenta na MIT-u. „Molekul CO₂ emitovan danas ima isti uticaj na klimu bez obzira na to da li potiče od uglja ili biomase. Proglašavanje biogoriva ugljenično neutralnim, kako su učinile EU, Velika Britanija i druge zemlje, pogrešno pretpostavlja da se šume obnavljaju brzo i da u potpunosti nadoknađuju emisije iz proizvodnje i sagorijevanja biogoriva.“
Dobro zamišljeno, ali…
U Misisipiju su stanovnici tužili kompaniju Drax zbog navodnog kršenja propisa o zagađenju vazduha u fabrici peleta u Glosteru. Ovaj slučaj ukazuje na lokalne troškove izvora energije o kojem se često govori isključivo u globalnim, ugljeničnim okvirima. Postrojenje koristi dizalice za pomjeranje cijelih stabala, što ukazuje na oslanjanje na sirovo drvo, a ne na otpadni materijal.
Regulatori su ranije kažnjavali fabriku zbog prekršaja koji su uključivali ispuštanje isparljivih organskih jedinjenja, metanola i formaldehida. To pokazuje da biomasa ne nosi samo klimatske posljedice, već i konkretne rizike po lokalni kvalitet vazduha.
„Biomasa porijeklom iz šuma je u fokusu“, kaže Mišel Ležandr iz organizacije Dogwood Alliance. „Operacije kompanije Drax zahtijevaju ogromne količine drveta i podrazumijevaju čistu sječu velikih površina svake godine, a ne samo granje i ostatke.“
Dodavanje peleta procesu sagorijevanja bilo je dobro zamišljeno kao pokušaj da se zamijeni ugalj, tada dominantan izvor električne energije. Međutim, od uvođenja ove prakse mnogo toga se promijenilo – od naglog pada cijena energije vjetra i sunca do novih istraživanja koja pokazuju da pelet nije ispunio obećanja. Zbog toga regulatori danas s pravom preispituju svoje politike i okreću se izvorima energije koji su zaista održivi, prenosi Forbes.